Subsidie en staatssteun: regels uitgelegd

Staatssteun is elk voordeel dat een overheid geeft aan een onderneming, waardoor concurrenten op de Europese markt nadeel ondervinden. Volgens artikel 107 lid 1 VWEU moet aan vijf voorwaarden zijn voldaan: (1) de steun gaat naar een onderneming met economische activiteiten, (2) de steun komt uit publieke middelen, (3) de steun geeft een voordeel dat normaal niet via de markt zou ontstaan, (4) de steun is selectief (niet voor iedereen), en (5) de steun kan handel tussen EU-lidstaten beïnvloeden.

De meeste Nederlandse subsidies—van Innovatiekrediet tot EIA—vallen onder dit begrip. De EU staat staatssteun in principe niet toe, tenzij de maatregel onder een vrijstelling valt of vooraf genotificeerd is. Voor jou als ondernemer betekent dit: je moet nagaan of je subsidie onder de vrijstellingscategorie industrieel onderzoek, energie-efficiëntie of de-minimis valt.

Blijft jouw subsidie onder €300.000 in drie boekjaren? Dan valt het onder de de-minimisverordening en hoef je geen staatssteuntoets te doen. Sinds 1 januari 2026 geldt een registratieplicht: ontvangers van de-minimissteun moeten dit zelf bijhouden en op verzoek aantonen. Voor agrarische sectoren ligt de grens op €25.000 per drie jaar.

Regelingen als SIB-vouchers en regionale MKB-regelingen gebruiken vaak de-minimis. Let op: je moet álle de-minimissteun uit verschillende bronnen optellen—ook gemeentelijke leningen, provinciale garanties en kortingen op havengelden tellen mee. Overschrijd je de drempel? Dan moet je de volledige steun terugbetalen, niet alleen het surplus.

Veel subsidies vallen onder de Algemene Groepsvrijstellingsverordening (AGVV). Die staat steun toe voor industrieel onderzoek (tot 50% voor grote bedrijven, 70% voor MKB), experimentele ontwikkeling (25–45%), energiebesparing, en opleidingen. WBSO en MIT Haalbaarheid maken daar gebruik van.

Binnen deze categorieën mag je meer dan €300.000 ontvangen, maar moeten projecten voldoen aan specifieke criteria: samenwerking met kennisinstellingen, publicatie van resultaten of afbakening van toegepaste technologie. Regelingen zoals Horizon Europe en Eurostars zijn via AGVV vrijgesteld. Controleer altijd of jouw subsidie een artikel uit de AGVV noemt in de beleidsregel.

In principe ja, mits de som van alle staatssteun niet boven het maximale intensiteitspercentage uitkomt. Bij een R&D-project met 50% steunintensiteit mag je dus WBSO (loonkostenaftrek 32–40%) combineren met MIT R&D-samenwerking (max 45%), zolang het totaal onder 50% blijft en je verschillende kostenposten (loon vs. materieel) scheidt.

Pas op met de-minimis + vrijgestelde steun: alleen als de regelingen zelf cumulatie toestaan. Sommige subsidies—zoals ISDE—sluiten combinatie met andere energie-steun expliciet uit. Lees daarom altijd paragraaf 'Cumulatie' in de subsidiebeschikking.

Voor maatschappelijke taken—zorg, openbaar vervoer, culturele instellingen—geldt het DAEB-kader (Diensten van Algemeen Economisch Belang). Hierbij mag een overheid compensatie geven zonder staatssteunprocedure, mits de taak, looptijd (max 10 jaar), en vergoeding in een toewijzingsbesluit staan. Overcompensatie is niet toegestaan.

Voor commerciële ondernemingen is DAEB zelden relevant, maar sommige regionale overheden gebruiken het kader voor experimentele sociale innovatie. Sinds 2026 moeten alle DAEB-toewijzingen openbaar worden geregistreerd in een landelijk portaal, zodat toezichthouders overcompensatie kunnen opsporen.

Illegale staatssteun—niet vooraf gemeld of boven de toegestane intensiteit—moet volledig worden terugbetaald, inclusief rente. De Europese Commissie kan bovendien een overheidsinstantie dwingen subsidies terug te vorderen bij álle begunstigden, ook als je de subsidie te goeder trouw hebt aangevraagd.

Ook concurrenten kunnen bij de rechter een klacht indienen. In 2025 leidde dit tot terugbetaling van miljoenen euro's ISDE-subsidie wegens stapeling met lokale energieregelingen. Voor jou: bewaar alle administratie drie plus tien jaar en vraag subsidieverstrekkers schriftelijk te bevestigen dat cumulatie is toegestaan.